Artykuły Z cyklu „cudze chwalicie, swego nie znacie”, czyli historia polskich shakerów

Z cyklu „cudze chwalicie, swego nie znacie”, czyli historia polskich shakerów

„Przygotowując koktel musimy mieć naczynie do kokteli (mikser – czyli puszka metalowa). Do naczynia kładziemy drobno tłuczonego lodu, leje się odpowiednie dodatki, które wywołują szum. Po dodaniu wszystkich dodatków szybko rusza się naczyniem, z czego powstaje mieszanina szumiąca”. Tak opisał shaker jak i jego zastosowanie Władysław Bawarski w swoim poradniku barmańskim „ Napoje francuskie, amerykańskie, wiedeńskie, angielskie” z 1930 roku.

Jak wiecie z poprzedniego artykułu cocktail shaker narodził się w XIX w Stanach Zjednoczonych. W pierwszych dekadach wieku XX jego popularność była ogromna a w Europie shakery produkowane były m.in. w Niemczech, Francji, Czechosłowacji czy Anglii. Szał na cocktaile nie ominął też naszej ojczyzny. Dodatkowo aby nie być w tyle i dobrze zarobić na cocktailowej modzie polskie firmy zaczęły produkować cocktail shakery i tak powstały piękne i niezwykle rzadkie obecnie przedmioty poszukiwane przez kolekcjonerów oraz barmanów. 

W Warszawie w latach 1910 – 1939 aż 5 firm i wytwórni miało w swojej sprzedaży shakery. Największą ilość posiadała Fabryka J. Frageta, po jednym typie shakera produkował Norblin, Bracia Henneberg, Bracia Buch oraz wytwórnia Feliksa Wolskiego. 

Najstarszy „polski” cocktail shaker został wykonany w „Fabryce Braci Buch w Warszawie”. Wg moich ustaleń shaker ten powstał między 1912 a 1915 rokiem w Warszawie. Oczywiście wówczas Warszawa należała do królestwa Prus a Fabryka Br. Buch w tamtym okresie kooperowała z niemiecką fabryką WMF, która była jedną z pierwszych fabryk produkujących shakery. Jednak nie odbiera mu to nic z polskości i jest jedynym mi znanym egzemplarzem. Zakład Br. Buch w późniejszych latach został wchłonięty przez Norblina. Egzemplarz ten posiadam w swojej kolekcji. 

„Butelka do coctails” – tak w katalogach „Fabryki Wyrobów Srebrnych i Platerowanych Józefa Frageta w Warszawie” nazywano cocktail shaker. Pierwszy shaker od Frageta pojawia się w jego katalogu w 1930 roku. Jest to 3 częściowy cobbler o pojemności 500 ml. 

W kolejnych latach Fabryka J. Frageta powiększyła swój asortyment i około 1934 roku można było zakupić już 3 typy shakerów. Pierwszy z nich występował w 3 wariantach – z mieszadełkiem oraz o pojemności 500 i 1000 ml. Drugi występował w opcji z mieszadełkiem lub bez o objętości 500 ml. Mieszadełka były dokręcane do sitka od jego wewnętrznej strony. Trzeci był tylko w opcji o objętości 500 ml, jednak ten posiadał nowość –  umiejscowiony na zatyczce nalewak.

I tutaj okazuje się, że Fraget produkował również shakery, które nie były przedstawione w katalogach. Przykładem jest shaker od Frageta, którego pojemność przekracza ponad 1500 ml –  jest to powiększony 2 typ shakera. Można go podziwiać w gablocie jednego w warszawskich cocktail barów. 

Z ciekawostek można zaznaczyć, że 3 typ shakera z nalewakiem pojawił się np. w publikacji Jana Cieślaka „Domowy wyrób win i wódek gatunkowych” z 1961 roku. 

Oraz w ekranizacji powieści Tadeusza Dołęgi-Mostowicza z 1956 roku „Nikodem Dyzma”. 

Obecnie nie jest mi znany żaden egzemplarz tego shakera. W swojej kolekcji posiadam typ 1 i typ 2. Z tym, że tym 2 posiada grawer – nazwę „Rest. Pod Bukietem Filja I. Mieściła się ona przy Marszałkowskiej 90 w Warszawie. 

„Spółka Akcyjna Fabryk Metalowych Norblin, Br.Buch i T. Werner Warszawa” posiadała w swoi asortymencie jeden cocktail shaker. Był to 3 częściowy cobbler o wysokości około 21- 23 cm i pojemności 500 ml. Dodatkowo na zatyczce wykonana była tzw. moletka, która ułatwiała odkręcanie/zdejmowanie mokrej/zmarzniętej zatyczki. Shaker ten powstał około 1935 roku. Jeden z egzemplarzy tego shakera można podziwiać w Muzeum Warszawy. 

„Bracia Henneberg Fabryka Platerów” w swoim katalogu z 1937 roku prezentują jeden typ cocktail shakera. Podobnie jak u innych wytwórców jest to 3 częściowy smukły cobbler o wysokości 23 centymetrów i pojemności 500 ml. Prawdopodobnie jedyny zachowany egzemplarz można podziwiać w jednym z warszawskich cocktail barów. 

Ostatnią warszawską wytwórnią platerów, która produkowała shakery jest „Fabryka Feliksa Wolskiego”. Miała ona również jeden typ shakera, który bardzo podobny jest do typu 1 od Frageta. Powstał on około 1934-36 roku. Wg moich ustaleń Wolski kooperował z Fragetem stąd zapewne podobieństwo obu shakerów. Jeden z egzemplarzy tego shakera jest w kolekcji prywatnego kolekcjonera w Warszawie. 

Polskie shakery nie odbiegały niczym od tych produkowanych na zachodzie. Ich wykonanie oraz dbałość o detale jak i materiał jest na najwyższym poziomie. 

Ogółem obecnie w Polsce zachowało się około 20 polskich shakerów. O tylu wiem. Najwięcej to egzemplarze Firmy Fraget. Czy tylko w Warszawie w okresie II RP produkowano takie wyroby? Uważam, że nie. Są ślady, które prowadzą do jednej z lwowskich fabryk oraz do Krakowa, gdzie prężnie działało kilka firm zajmujących się produkcją platerów ale póki co shakery z tamtych miast pozostają nieuchwytne. 

 

Bartek Paluszkiewicz
Bartek Paluszkiewicz
Kolekcjoner i pasjonat starego sprzętu barmańskiego. Właściciel ponad 200 historycznych cocktail shakerów. Obecnie koncentruje się na zbieraniu pamiątek związanych z polską sceną barową.

Obserwuj nas:

8,746FaniLubię
7,154ObserwującyObserwuj
92,100SubskrybującySubskrybuj

Najnowsze:

Cachaca – czym jest brazylijski “rum”? Jakie są rodzaje Cachacy? Jak poprawnie przygotować Caipirinha? Czym różni się od Caipiroska? Jak jeszcze inaczej pić Cachaca?

Rum to produkt, który na całym świecie cieszy się wzrastającą popularnością. Nie inaczej jest w Polsce, a świadczy o tym coraz większa...

Ouzo – czym jest oraz przepisy – jak pić i podawać nie tylko z tonikiem?

Ouzo często określane jest mianem greckiej wódki anyżkowej, z którą nie do końca wiemy co zrobić. Dziś to naprawimy przybliżając ten grecki...

Gin – historia, czym jest, jakie są rodzaje i jak go pić?

Prawie każdy kojarzy gin. Kto z nas potrafi jednak dokładnie wyjaśnić czym on jest? Jaka jest jego historia? Jedni powiedzą, że był...

Koktele z rodzimych barów – koktajlowa historia Polski

Po ciekawej podróży na polskich transatlantykach pora napić się kokteli w rodzimych barach. Zapraszam Was w podróż po cocktailbarach i barach, z...